تفکر خلاق چیست؟

تفکر خلاق چیست؟

تفکر خلاق تفکر واگرا فتکر همگرا فکر کردن

 

 

 

 

 

 

تفکر چیست؟

تفکر عملی ذهنی است و زمانی مطرح می گردد که انسان با مسئله ای مواجه است و خواستار حل آن است. در این هنگام در ذهن، تلاشی برای حل مسئله آغاز می گردد که این تلاش دهنی را، تفکر می نامند. فعالیت برای حل مسئله، از مراحلی تشکیل شده است که از تعریف ذهنی را، تفکر می نامند. فعالیت برای حل مسئله، از مراحلی تشکیل شده است که از تعریف مسئله به طور شفاف، روشن و ملموس، آغاز می گردد و با پیدا کردن راه حل هایی برای حل مسئله ادامه می یابد و با به کارگیری عملی بهترین راه حل و یافتن جواب نهایی به پایان می رسد.

روشهای تفکر

1.تفکر تحلیلی

2.تفکر اجرایی

3.تفکر خلاق

4.تفکر انتقادی

5.تفکر استراتژیک

یکی از مهمترین وجوه تمایز انسان ازدیگر موجودات قدرت تفکر و خلاقیت اوست. قدرت دستکاری در ذهن و پدیده هاست، قدرت کشف و تولید ابزار و اندیشه های جدید است، که همه این ها به نوعی خلاقیت است.

تفکر خلاق چیست؟

تفکر خلاق مهارتی است که شخص از تلفیق مهارتهای حل مسائل و تصمیم گیری از افکار یا روابط نو برخوردار می شود و قدرت کشف و انتخاب راه حلهای جدید را پیدا می کند. تفکر خلاق، هنر شکستن عادتها، روزمرگی ها و الگوهای موجود است. تفکر خلاق یک شیوه ی نگرش متفاوت نسبت به دنیا است. دیدن دنیا از دریچه ای که هیچ فرد دیگری تا به حال از آن دریچه به دنیا ننگریسته است برای داشتن چنین نگرشی باید قوه تخیلمان را پرورش دهیم به اندازه کافی انگیزه و امید داشته باشیم. برای ایجاد الگوهای فکری جدیدی که ما را از الگوهای فکری رایج و سنتی فراتر ببرد نیاز داریم اتاق امکان پذیرای های ذهنمان را توسعه دهیم در اتاق امکان پذیری ها همه چیز امکان پذیر است.

همه انسانها کم و بیش خلاق اند و این توانایی همچون انواع هوش با درجات متفاوت در همه ما وجود دارد، مهم آن است که بتوانیم آن را شکوفا نموده، توسعه دهیم و به خدمت بگیریم. تفکر خلاق می تواند بهترین سلاح مبارزه با مشکل نیز قلمداد شود. افرادی که تفکر خلاق را در خودشکوفا نکرده اند تا به کوچکترین مشکلی می رسند، می گویند "آه باز یک مشکل" در صورتی که انسان های خلاق این نگرش منفی را تسلیم شدن قبل از جنگ می پندارند، زیرا معتقدند مشکل نه تنها مزاحمت نیست بلکه مبارزه ای برای کشف راه حل است.

محتوای تفکر خلاق

1.مقدمه: ضرورت خلاقیت و تفکر خلاق(چرا باید خلاق شویم؟اگر خلاق نشویم و خلاق نباشیم، چه می شود؟ اگر خلاق شویم و خلاق باشیمف چه می شود؟)

2.تعریف خلاقیت: (خلاقیت چیست؟ خلاقیت چه نیست؟ به چه کاری، کار خلاق می توان گفت؟)

3.تعریف تفکر خلاق: (ایده چیست؟(تعریف ایده و تفاوت آن با پیشنهاد)-تفکر خلاق چیست؟(تعریف تفکر خلاق براساس ایده)

4.ارتباط تفکر خلاق و خلاقیت: (ارتباط تفکر خلاق و خلاقیت چیست؟)

5.خصوصیات افراد خلاق:(خلاق کیست؟ و چه ویژگیهایی دارد؟)

6.توانایی:آیا هر کسی می تواند خلاق شود؟

7.موانع تفکر خلاق و خلاقیت:(موانع دست یابی به ایده ها و تجلی آنها کدامند؟)

8.تکنیکهای معروف ایده یابی: (چطور به ایده ها دست یابیم؟)

هدف از تفکر خلاق چیست؟

1.احیاء خصوصیات و و یژگیهای افراد خلاق و نوآور از جمله: حس جستجوگری،حس کنجکاوی،توانایی نوع دیگر دیدن و ارائه ایده های نو، پیگیری، دقت، حس انتقاد سازنده و خلاق، تحمل بی نظمی تا رسیدن به نظم جدید

2.آموزش تکنیک های ایده یابی

افراد خلاق چه ویژگیهایی دارند؟

  • افراد خلاق، راه هایی را جست و جستجو می کنند که از طریق آن بتوانند فکر خود را به سوی ایده های نو و تازه هدایت کنند.
  • به همه جوانب یک موضوع و مسأله توجه دارند.
  • در حل یک مسأله تمرکز حواس بیشتری را از خود نشان می دهند.
  • فکرهای بکر را بیشتر از دیگران از خود نشان می دهند.
  • به راه حل هایی می اندیشند که ممکن است از دید دیگران اهمیت چندانی نداشته باشد.
  • از ربط ایده ها و تجربیات مختلف، نتایج جدیدی را می گیرند.
  • افکار و عقاید خود را به راحتی مطرح و از مواجهه با عقاید مختلف استقبال می کنند.
  • برای حل مسائل و مشکلات، راه های مختلف را بررسی و تا رسیدن به نتیجه ی دلخواه تلاش کنند.
  • خود را محدود به آرای دیگران نمی کنند.
  • همواره کنجکاو و در جست و جوی اطلاعات جدید و نو هستند.
  • از قدرت تصویرسازی ذهنی بالایی برخوردارند، تا حدی که به تفکرات خود، عینیت می بخشند.
  • مثبت نگر و پر انرژی هستند.
  • معمولاً برای هر سوالی آمادگی ارائه پاسخ های مختلف را دارند.
  • سوال و جواب های غیرعادی و عجیب و غریب در آن ها بیشتر دیده میشود.

انواع تفکر خلاق

*تفکر واگرا

*تفکر همگرا

تفکر واگرا چیست؟

تفکر خلاق با تفکر واگرا رابطه ای مستقیم دارد. افراد با تفکر واگرا سعی می کنند پدیده ها و امور افکار را آن چنان که هستند به راحتی نپذیرند، بلکه نگاه متفاوت تری داشته باشند و از قالب های فکری همسان دور شوندف به عبارتی پدیده ها را با چشم و منظر دیگری نگاه کنند.

تفکر همگرا چیست؟

اما در تفکر همگرا، فکرهای جدید و نو کمتر راه پیدا می کند و افراد امور و پدیده ها را آن چنان که هستند می بینند و می پذیرند.

روش های ایجاد یا پرورش تفکر خلاق

1.خلق مطالبی که عملی و خلاف باورهای مرسوم و عمومی باشد. مثلا تلاش شود تا نظرات رایج قدیمی را رد کرده و راه های جالب و نظریات جدیدی ارائه شود.

2.با استفاده و کمک از اطلاعات قدیمی، در موقعیت های مشابه، اطلاعات، حقایق و اصول تازه تری مطرح شود.

3.بررسی و تفکر در مورد مسائلی که برای انسان مجهول مانده به جای پرداختن به دانسته ها و اطلاعات موجود

4.طرح سوال هایی مانند چطور، اگر و از چه راه هایی، در مورد اطلاعات و دانسته ها و پاسخ دادن به آنها همین طور اندیشیدن به راه های مختلف برای رسیدن به جواب.

5.استفاده از سوال های محرک یعنی بیشتر به گزاره های پرسشی که نیاز به درک عمیق دارد، توجه شود هم چنین از سوالهایی که نیاز به ترجمه، تفسیر، تعریف، اکتشاف و تجزیه و تحلیل دارد استفاده شود.

6.اندیشیدن و جست و جو برای یافتن رازهای هر چیز

7.تشویق به مطالبه زندگی افراد خلاق

8.ایجاد فرصت برای بازی کردن با اطلاعات.

9.با استفاده از حقایق و اطلاعاتی که قبلا آموخته شده کارهای جدیدی تجربه شود مهارت های مطالعه خلاق. یعنی به جای آنکه بگوییم چه خوانده ایم، عقایدی را که در نتیجه خواندن به دست آورده ایم بیان کنی

10.استفاده از روش بیش از جواب مسأله، چگونگی یافتن جواب مسأله مهم است.

مراحل یک فکر خلاقانه چیست؟

1.آمادگی

در مرحله اول افراد به امور پدیده های مختلف زندگی دقت و توجه بیشتری پیدا می کنند، به حدی که گاهی پدیده های زندگی مدت های طولانی ذهن شخص را به خود مشغول می کند.

2.مطالعه

در مرحله مطالعه فرد با بررسی و مطالعه بیشتر روابط بین پدیده ها را بهتر درک می کند

3.تغییر

در مرحله سوم شخص به نوع روابط بین پدیده ها که ذهن او را به خود مشغول کرده اند پی می برد و با طرح سوال های مختلف در ذهن به نقد و بررسی آن می پردازد.

4.پختگی

در این مرحله شخص با گذار از مراحل قبلی به درک و شناخت عمیق تری از روابط بین پدیده ها می رسد و گویی پدیده ها، جزئی از وجودش شده است.

5.اشراق

در مرحله اشراق شخص به پاسخ های ناگهانی دست پیدا می کند، معمولاً با کلماتی نظیر "هان" و "یافتم" متجلی می شود.

6.وارسی

در این مرحله فرد به بررسی بهترین ایده ای که در مراحل قبلی به آن رسیده است می پردازد و درستی آن را مشخص می کند

7.اجرا

در این مرحله فرد افکار یا ایده هایی که مورد تأیید واقع شده اند را به مرحله اجرا در می آورد.

 

چگونه ایده خلاق داشته باشیم

 

کارکردهای تفکر خلاق چگونه است؟

تفکر خلاق در بازریابی از اهرم هایی است که کمک می کند چنان پدیده های نادری در دنیای تجارت به وقوع بپیوندد که سرعت رشد تجاری فرد یا سازمان را به شکل نمایی افزایش می دهد.مثلا پدیده فون روستروف که می گوید متمایز باشید، به بازاریابان بسیاری کمک کرده است تا در حرفه خود سرآمد باشند یکی از بازاریابان غول کامپیوتری آی بی ام از این قانون استفاده کرد و در جایگاه یکی از موفق ترین بازاریابان این کمپانی قرار گرفت او با پوشیدن کت و شلوار آبی، کراوات آبی و استفاده از خودکار و کیف آبی از این تعبیر که یکی از معانی آی بی ام "آبی" است استفاده کرد او حتی ماشینی به رنگ آبی برای خود خرید و به فردی بسیار متمایز و البته موفق تبدیل شد به گونه ای که به او مستر آبی می گفتند. تفکر خلاق در دنیای تجارت، گاهی اوقات به شکل متمایز بودن و گاهی اوقات نیز با ایده های ساده ای که به دلیل سادگیشان جذابیت ایجاد کرده اند خود را نشان می دهند. تفکر خلاق می تواند به ما بیاموزاند که حتی وقتی با حادثه ای ناگوار برخورد کردیم، چگونه احساس بد و منفی خود را به احساس خوب و مثبت تبدیل کنیم. با استفاده از تفکر خلاق،راه حل های مختلف مسأله و پیامدهای هر یک از آنها بررسی می شوند. این مهارت، ما را قادر می سازد تا مسائل وجود ندارد و تصمیم گیری خاصی مطرح نیست، با سازگاری و انعطاف بیشتری به زندگی روزمره بپردازیم.

تفکر خلاق موجب می شود مسائل و مشکلات را از زوایای مختلف مورد بررسی قرار داده و راه حل های تازه ای برای مشکلات مان پیدا کنیم.

 

راهکارهای گسترش تفکر خلاق

  • اطلاعات و تجارت خود را در موقعیت های مختلف گسترش دهیم.
  • از دیگران و کودکان سوال هایی را بپرسیم که پاسخ های متعدد داشته باشد.
  • اگر سوال های غیرمعمولی از سوی دیگران مطرح می شود، سعی کنیم تا با همکاری خودشان پاسخ های جدید و نو را کشف کنیم.
  • رفتارها و الگوهای افراد خلاق را سرمشق زندگی قرار دهیم.
  • از فنون ویژه تفکر خلاق مانند "بارش فکری" به خوبی استفاده کنیم(حمله ذهنی به یک موضوع را بارش فکری می گویند).
  • تصورات ذهنی خود و دیگران را تقویت کنیم، زیرا تصویرسازی کمک می کند تا اطلاعات در حافظه بلند مدت بیشتر ذخیره شوند.
  • در نوشتن داستان یا کشیدن نقاشی و... به جای استفاده از نمونه از طرح های خلاق ذهن خود استفاده کنیم.
  • هر چه را که می خوانیم، می بینیم و می شنویم، مهمترین نکات آن را یادداشت کنیم.
  • هر فکر جدیدی که به ذهن ما می رسد، بنویسیم.
  • بازیهای فکری، ساخت اشیاء با گِل، مجسمه سازی، نقاشی و داستان نویسی موجب شکوفایی ذهن و خلاقیت می شوند.
  • هوش، استعداد، مهارت و تلاش جدی، بخشی از عوامل رشد خلاقیت به شمار می رود، اما ضروری است به ایجاد انگیزه نیز توجه ویژه ای داشته باشیم.
  • توانایی دیگران حتی کودکان را بپذیریم و باور داشته باشیم که هر فرد موجودی منحصر به فرد است و مثل و مانندی ندارد.
  • اجازه دهیم هر سوالی را از ما بپرسند و سوالات آنان را جدی بگیریم.
  • طرح سوال های باز و تکمیل جملات و داستان های ناتمام در رشد تفکر خلاق مؤثر است
  • به عقاید دیگران احترام بگذاریم و اجازه دهیم که تا حد ممکن کارهایشان را با ذوق و سلیقه خود انجام دهند.
  • ابتکار و تخیل را باور داشته باشیم تا زمینه بروز فعالیت های خلاق جامعه فراهم شود
  • سعی کنیم پاسخ های ما در مقابل سوالات دیگران به گونه ای باشد که او را به سوال های جدیدتری هدایت کنیم.
  • احساس امنیت،شادی و آرامش از عوامل شکوفایی تفکر خلاق است، آن عوامل را از خود و دیگران دریغ نکنیم.

 

قسمتی از تحقیق کبرا ندیر خانلو، مریم کریمی، منور معصومی و زهرا شعبانپور